EN

Jean Sibelius: Fiðlukonsert

Fiðlukonsertinn op. 47 er eini einleikskonsert Jeans Sibeliusar (1865–1957) og meðal þeirra tónsmíða hans sem nýtur mestra vinsælda. Sibelius minnist fyrst á konsertinn í bréfi til Aino konu sinnar, rituðu í september 1902. Þar minnist hann á „stórkostlega hugmynd“ sem hann hafi fengið að upphafstöktunum, sem eru vissulega óvenjulegir og heillandi. En Sibelius gekk illa að ljúka við konsertinn. Hann átti það til að drekka ótæpilega og liggur nærri að hann hafi haft fasta búsetu á knæpum Helsinkiborgar einmitt um það leyti sem hann var með konsertinn í smíðum. Frumflutningurinn í febrúar 1904 var hreinasta hörmung, gagnrýnendur rökkuðu konsertinn niður og handritið fór aftur í skúffuna. Það var ekki fyrr en eftir 18 mánaða yfirlegu og umtalsverðar styttingar að Sibelius leyfði að verkið hljómaði á ný, og nú með mun betri árangri.

Kannski er helsta ástæðan fyrir vinsældum konsertsins hversu vel Sibelius spinnur þráðinn milli kraftmikillar spilamennsku og kyrrlátra augnablika. Upphafskaflinn hefst með glitrandi tónavef sem er kyrrstæður í hljómrænum skilningi en þó fullur af orku og hreyfingu. Fiðluleikarinn vefur langar hendingar og leikurinn verður ástríðufyllri eftir því sem á líður. Sibelius tengir hina ólíku hluta þáttarins svo snilldarvel saman að það vill gleymast hversu örðugt honum reyndist að finna tónlistinni endanlegan búning.

Hægi kaflinn er hvíld eftir átök fyrsta þáttar. Klarínett og óbó hefja leikinn með fíngerðum dúettum, og lágstemmdri einleiksröddinni vex smám saman fiskur um hrygg. Lokaþátturinn er þungstígur en fjörmikill dans, eða eins og enski gagnrýnandinn Donald Francis Tovey komst að orði: „pólónesa fyrir ísbirni“. Einleikarinn fer hér á kostum eins og vera ber, með flaututónum, tví- og þrígripum og ógnarhröðum tónstigum sem stundum virðast á mörkum hins framkvæmanlega.