EN

Beethoven: Sinfónía nr. 7

Það er alkunna að samtímamenn Beethovens áttu oft í erfiðleikum með að botna í tónlist hans, ekki síst þegar hann spreytti sig á hinum stærri formum. Þegar þriðja sinfónía hans, Eroica, var frumflutt árið 1805 skrifaði gagnrýnandi Allgemeine musikalische Zeitung að Beethoven ætti það til að „týnast í stjórnleysi“ og að margt í hinu nýja verki væri „hrikalegt og stórskrýtið“. En stundum hitti Beethoven beint í mark. Sjöunda sinfónían var fullgerð í apríl 1812, og við frumflutninginn í hátíðarsal háskólans í Vínarborg í desember 1813 ætlaði allt um koll að keyra. Vinsældir hennar næstu áratugina áttu sér enga hliðstæðu meðal sinfónía meistarans, og það komst upp í vana í tónleikasölum Evrópu að klappa upp annan þáttinn. Ekki leið á löngu þar til hægt var að kaupa tónlistina í útsetningum fyrir hina ýmsu hljóðfærahópa – septett, strengjakvartett, píanó, fjórhent píanó og tvö píanó, enda vissu broddborgarar nítjándu aldar fátt betra en að láta nýjustu sinfóníur hljóma í stássstofum sínum.  

Sjöunda sinfónían er að ýmsu leyti einstök meðal sinfóníusmíða Beethovens. Í henni er til dæmis enginn hægur kafli. Jafnvel þótt Allegretto-kaflinn hafi um áratuga skeið verið leikinn langt „undir tempói“ eru hljómsveitarstjórar nútímans nú almennt teknir að átta sig á því að hann er aðeins „hægur“ í samanburði við það sem kemur á undan og eftir. Hægur inngangurinn að fyrsta kaflanum er á hinn bóginn sá lengsti í öllum sinfóníum Beethovens. Sérstaða verksins felst þó öðru fremur í hinni einstöku lífsgleði sem stafar frá hverri einustu nótu. Berlioz heyrði bændadans í fyrsta þættinum, Paul Bekker líkti verkinu við „orgíu Bakkusar“ og Richard Wagner lýsti því yfir að sinfónían væri „upphafning dansins“. 

Inngangurinn að fyrsta þætti spannar nokkrar ólíkar tóntegundir, sem sumar eru harla fjarskyldar þeirri tóntegund sem Beethoven hefur valið verkinu í heild. Fagurt óbóstef hljómar tvisvar en síðan hægist smám saman um. Loks er ekki eftir nema einn tónn, síendurtekinn, sem flæðir yfir í aðalkaflann og myndar kjarnann að fyrsta aðalstefinu. Punkteraði hrynurinn (þrjár nótur: löng–stutt–löng) er hvarvetna nálægur, eins konar fyrirboði um scherzó níundu sinfóníunnar þar sem sami hrynur setur svip á heilan kafla. Annar kafli sinfóníunnar er eins konar tilbrigði þar sem skiptast á tvö stef, annað ábúðarfullt í moll sem vex í styrk í hvert sinn sem það heyrist, hitt öllu blíðara í dúr, hnígandi og rísandi skalar þar sem klarínett og fagott eru í forgrunni.

Þriðji kaflinn er scherzó, eitt hið fjörugasta sem Beethoven samdi. Tónlistin þeytist áfram í fjögurra takta hendingum, en stundum leikur tónskáldið á hlustandann með því að skeyta inn tveggja takta frasa sem kemur hinni reglulegu hendingaskipan í uppnám. Eins og í nokkrum öðrum verka sinna – til dæmis fjórðu sinfóníunni – fer Beethoven tvisvar í gegnum hið hefðbundna form (scherzó – tríó – scherzó), svo að miðkaflinn – þar sem blásarar eru í forgrunni – er endurtekinn í heilu lagi. Svo virðist sem kaflinn muni jafnvel hljóma í þriðja sinn áður en upp er staðið, en skyndilega slær Beethoven botninn í allt saman með nokkrum voldugum hljómum. Lokaþátturinn einkennist af sömu óbeisluðu lífsgleðinni og hinir fyrri, og enn er það lítið og sakleysislegt hrynmótíf sem tengir saman hin ólíku – en sannarlega fjörugu – stef.